Prawo z kalendarzem w ręku – 2.02. Dzień Świstaka

(nie)powtarzalność świadczeń

konsekwencje niewykonywania świadczeń powtarzalnych

W prawie cywilnym pojęcie świadczeń powtarzalnych odnosi się do zobowiązań, które muszą być spełniane w ustalonych odstępach czasu – określonych przepisami prawa lub treścią danego stosunku prawnego (np. umowy). Mogą być to np. raty kredytu, czynsz najmu czy alimenty. Czasami nawet małe opóźnienie w płatności jednej raty może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych i finansowych – warto uświadomić sobie konsekwencje niewykonywania świadczeń powtarzalnych.

Rodzaje świadczeń powtarzalnych

Świadczenia powtarzalne nie są usystematyzowanym czy ściśle określonym zbiorem – łączy je tylko to, że spełnianie zobowiązania następuje w ustalonych odstępach czasu. Terminy mogą wynikać zarówno z przepisów prawa (np. ogólny termin płatności czynszu najmu określony w Kodeksie cywilnym) jak z aktów stosowania prawa (np. określenie alimentów w wyroku rozwodowym) czy woli stron danego stosunku prawnego (np. umowy kredytowa).

Najczęściej spotykane świadczenia powtarzalne to:

• raty kredytu – określone są umową kredytową, zawieraną najczęściej z bankiem. Umowa określa harmonogram spłat rat oraz ich wysokość, jak również konsekwencje niespłacania kredytu;
• czynsz najmu – określony umową najmu lub, coraz popularniejszą, umową najmu okazjonalnego. Wysokość czynszu oraz terminy płatności określone są co do zasady umową, ale w razie braku postanowień umowy co do terminów, odpowiednią regulację znajdziemy w Kodeksie cywilnym – z góry, do dziesiątego dnia miesiąca.
• alimenty – najczęściej zasądzane wyrokiem sądu, określane również postanowieniami ugód sądowych i pozasądowych oraz umów. Warto już teraz zwrócić uwagę, że długi alimentacyjne są jedynymi rodzajami długów które mogą skutkować odpowiedzialnością karną;
• raty określone ugodą – gdy powstaje spór, czasami najlepiej jest się po prostu „dogadać”. Daje nam to luksus samodzielnego określenia warunków rozwiązania tego sporu. Możliwe jest więc praktycznie dowolne określenie warunków spłat – ale też konsekwencji ich niewykonywania.

Typowe konsekwencje niewykonywania świadczeń

Do najbardziej typowych konsekwencji można zaliczyć:

• odsetki za opóźnienie – ustawowe (których wysokość określona jest przepisami prawa) lub umowne (określone umową), naliczane są w razie nieuregulowania zobowiązania w terminie. W przypadku umów kredytowych odsetki często przybierają formę odsetek karnych – co może drastycznie uderzyć w „portfel” dłużnika;
• wypowiedzenie umowy – często zastrzeżoną konsekwencją jest wypowiedzenie umowy w razie braku regulowania zobowiązań. Szczególnie w przypadku umów kredytowych, banki są skore do wypowiadania umów po kilku nieskutecznych wezwaniach do zapłaty i do kierowania sprawy do windykacji lub na drogę sądową;  
• natychmiastowa wymagalność całej kwoty – często spotykana w przypadku ugód oraz umów kredytowych – możliwe jest zastrzeżenie, że np. brak spłaty nawet jednej raty może prowadzić do natychmiastowej wymagalności całej pozostałej do spłaty kwoty;
• status dłużnika – nieterminowe regulowanie zobowiązań może prowadzić do wpisu do rejestru dłużników – np. Krajowego Rejestru Długów, co może wpłynąć np. na utratę zdolności kredytowej lub utrudnienie działalności gospodarczej;
• odpowiedzialność karna – jak wspomnieliśmy już wcześniej, zawinione uchylanie się od płacenia alimentów na rzecz osoby uprawnionej stanowi przestępstwo i jest zagrożone karą grzywny, karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności do roku, a w drastycznych przypadkach nawet do lat dwóch.