Prawo z kalendarzem w ręku – 24.06.2025 dzień przytulania

Czy istnieje prawo do przytulenia? Emocjonalne potrzeby małych dzieci w świetle prawa rodzinnego

Choć w polskim porządku prawnym „prawo do przytulenia” nie istnieje jako wyodrębnione uprawnienie, to może ono stać się przedmiotem rozważań teoretycznych i praktycznych, zwłaszcza w kontekście prawa rodzinnego oraz ochrony praw dziecka. W praktyce oznacza to, że prawo rodzinne dostrzega i chroni fundamentalne potrzeby emocjonalne dziecka, nawet jeśli nie są one nazwane wprost.

Dobro dziecka jako wyznacznik granic w relacji rodzic – dziecko

W preambule Konwencji o prawach dziecka z 20 listopada 1989 r. podkreślono, że „dziecko dla pełnego i harmonijnego rozwoju swojej osobowości powinno wychowywać się w środowisku rodzinnym, w atmosferze szczęścia, miłości i zrozumienia (…)”. Zgodnie z art. 27 ust. 2 wskazanego aktu, to rodzice ponoszą główną odpowiedzialność za zabezpieczenie warunków życia niezbędnych dla rozwoju dziecka. Również na gruncie prawa krajowego w art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego „dobro dziecka”, obok interesu społecznego, wyznacza granice wykonywania władzy rodzicielskiej, stanowiąc nadrzędną zasadę w podejmowaniu wszelkich decyzji dotyczących opieki i wychowania. Dobro dziecka jako zasada prawa rodzinnego odgrywa kluczową rolę we wszystkich sprawach dotyczących dzieci, od ustalenia kontaktów z rodzicem, przez pieczę naprzemienną, po ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej. Dobro to obejmuje nie tylko zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych, takich jak wyżywienie, ubranie czy edukacja, lecz także potrzeby psychiczne i emocjonalne, w tym tak ważną dla najmłodszych potrzebę bliskości, czułości i przywiązania.

Znaczenie dobra dziecka nabiera szczególnej wagi przy ustalaniu kontaktów z rodzicami, zwłaszcza w sytuacjach, gdy rodzice nie pozostają w związku lub występują między nimi spory dotyczące opieki nad dzieckiem. Prawo rodzinne wyraźnie wskazuje, że kontakty te powinny być uregulowane tak, aby przede wszystkim służyły zapewnieniu dziecku poczucia bezpieczeństwa, stabilności i emocjonalnej bliskości z obojgiem rodziców. Na gruncie praktyki orzeczniczej oznacza to, że sądy, rozstrzygając o kontaktach lub o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej, coraz częściej biorą pod uwagę nie tylko kwestie logistyczne (np. odległość czy warunki mieszkaniowe), lecz także jakość relacji emocjonalnych między dzieckiem a każdym z rodziców. Celem takich rozstrzygnięć jest ochrona więzi rodzinnych i wspieranie rozwoju dziecka w atmosferze sprzyjającej jego dobru psychicznemu i emocjonalnemu.

               W sprawach rodzinnych z zakresu sprawowania opieki bądź wykonywania kontaktów sądy powszechnie korzystają z opinii specjalistów Opiniodawczych Zespołów Sądowych Specjalistów, którzy na podstawie przeprowadzonych badań psychologicznych i pedagogicznych oceniają m. in. więzi emocjonalne między dzieckiem a rodzicami, zdolność rodziców do sprawowania opieki i potrzeby dziecka w tym zakresie. Opinie te nierzadko zawierają zalecenia dotyczące nie tylko zakresu i częstotliwości kontaktów, ale również konieczności podjęcia przez jednego lub oboje rodziców psychoterapii lub terapii rodzinnej, jako środków służących poprawie relacji i ochronie dziecka.

               Rozstrzygnięcia sądów rodzinnych zawierają też szczegółowe regulacje dotyczące sposobu realizacji kontaktów, takie jak nakaz ich odbywania w neutralnym miejscu, w obecności osoby trzeciej np. kuratora sądowego, ustalenie kontaktów w obecności drugiego rodzica. Przy czym rozstrzygnięcia te mogą regulować kontakty etapowo ze wskazaniem poszczególnych sposobów w danym okresie czasu. Finalnym celem takich uregulowań jest dążenie do realizacji w pełni swobodnych i samodzielnych kontaktów rodzica z dzieckiem.

               Przykładowo w postanowieniu Sądu Okręgowego w Sieradzu z dnia 7 października 2020 r., sygn. akt I Ca 10/19, sąd wyraźnie wskazał, że „aby kontakty z dziećmi skutkowały zbudowaniem więzi pomiędzy rodzicami a dziećmi, oprócz systematyczności kontaktów konieczna jest również pewna ich jakość, satysfakcjonująca przede wszystkim dziecko”.

Powyższe pozwala na stwierdzenie, że choć „prawo do przytulenia” nie funkcjonuje jako odrębna instytucja prawna, jego sens i wartość zostały uwzględnione w regulacjach prawnych, a ich zastosowanie ma na celu ochronę dziecka i zapewnienie mu stabilności i bliskości emocjonalnej z rodzicami. W ten sposób prawo rodzinne dostosowuje się do potrzeb emocjonalnych dziecka, podkreślając rolę bliskości i czułości jako podstawowych elementów jego dobrostanu